http://www.mbl.is/frettir/innlent/ 


Kvikmynd Lars von Triers, Dancer in the Dark, frumsýnd í Cannes

18/5´00 05:30

Fékk mjög mikla athygli á hátíðinni
Dancer in the Dark var frumsýnd í gær og fékk frábærar viðtökur, jafnt
á hátíðarsýningunni um kvöldið, sem og hjá blaðamönnum um
morguninn. Þetta er myndin sem er á allra vörum, ekki síst vegna
frammistöðu Bjarkar Guðmundsdóttur í myndinni. Pétur Blöndal sat
blaðamannafund með leikstjóranum Lars von Trier, leikkonunni
Catherine Deneuve og öðrum aðstandendum myndarinnar.

Blaðamenn slást á rauða dreglinum um að komast á sýninguna sem
er í bítið í Lumiere-kvikmyndahúsinu og tveimur tímum síðar um
aðgang að blaðamannafundinum. Hann reynist sá fjölmennasti á
kvikmyndahátíðinni í Cannes. Ekki er nóg með að öll sæti séu
skipuð heldur er hver einasti fermetri troðinn blaðamönnum, sem
ýmist standa, sitja eða jafnvel liggja hver utan í öðrum. Stemmningin
fyrir mynd von Triers - „Dancer in the Dark" er hreint ólýsanleg og
minnir einna helst á fárið í kringum Reyfara Tarantinos á sínum tíma.
Á blaðamannafundi síðar á frumsýningardaginn, sem var í gær, segir
framleiðandinn Harvey Weinstein aðeins eitt um myndirnar í
keppninni: „Ég hef heyrt mikið lof um Dancer in the Dark." 

Björk hvarvetna nálæg

Þegar Lars von Trier kemur inn í salinn ásamt leikurum og
aðstandendum myndarinnar, m.a. Catherine Deneuve og Peter
Stormare, mætir honum lófaklapp og húrrahróp. Það vekur athygli í
öllu fárinu að þótt Björk veiti engin viðtöl er hún hvarvetna nálæg; myndir af henni prýða forsíður tímarita, flestar
spurningar snúast um hana og margir hafa gengið svo langt að spá henni verðlaunum fyrir besta leik á hátíðinni.
Það kemur því ekki á óvart að fyrsta spurning til von Triers varði hana; manneskju sem hefur aldrei áður leikið í
kvikmynd en er engu að síður sú sem ber myndina uppi.

„Það kom aldrei nein önnur til greina," segir hann. „Ég hef lítið vit á tónlist, svo mér fannst tilvalið að hún sæi
um hana. Þótt ég þekkti ekki til tónlistar hennar hafði ég séð hana í tónlistarmyndbandi og fundist hún
yndisleg. Hún segir að það hafi tekið mig langan tíma að sannfæra sig um að leika í myndinni og ég ætla ekki
að deila við hana um það, en það tók um tíu sekúndur og þá sagði hún: „Já, Lars!"" Hann kímir og heldur áfram:
"Nei, þetta var brandari, - ég man ekki hvernig þetta kom til. En ég er viss um að með tíð og tíma muni hún
gefa færi á sér og vera reiðubúin að ræða um þetta. Eftir tíu ár, eða tuttugu ár, þá mun hún sitja hér í þessum
stól og segja ykkur sína sögu." 

Upplifði atburðina sjálf

Næsta spurning varðar samvinnu von Triers og Bjarkar á tökustað. "Þetta hefur verið hræðilegt," svarar hann af
innlifun. „Björk er ekki leikkona og það kom mér á óvart, því mér virtist hún vera svo fagmannleg. Það reyndist
fjarri sanni. Raunar er eitt af því góða við myndina að hún er ekki að leika. Hún upplifir atburðina sjálf, sem er
ótrúlegt og afar erfitt fyrir hana, sem og alla aðra. Þetta er eins og að vera með deyjandi manneskju. Hún
komst að kjarna þessarar persónu og varð samofin örlögum hennar meðan á tökum stóð. Það tók mikið á
hana. Ég var í þeirri ankannalegu aðstöðu að horfa upp á hverju hún áorkaði, sem ég var ánægður með, og vera
að sama skapi böðullinn, í þeim skilningi að draga hana áfram. Svo ég verð að segja að þessi vinna með Björk
hefur verið mjög árangursrík, en að sama skapi afar sársaukafull fyrir okkur bæði. Eins og ég met stöðuna í dag
gat þetta ekki farið á annan veg. Mér þykir mjög vænt um það sem hún hefur afrekað og vil þakka henni fyrir
það."

„Ég vil ekkert segja um manninn; það er persónulegt," svarar Catherine Deneuve, aðspurð um manninn og
leikstjórann Lars von Trier. "Hvað leikstjórann varðar gildir hið sama um hann og aðra erlenda leikstjóra, að hluti
af samskiptum okkar verður ráðgáta, eða týnist jafnvel alveg, vegna þess að við tölum ekki sama tungumál. Ég
hafði mikinn áhuga á að vinna með Lars, þótt ég væri einnig örlítið hrædd við það, vegna þess að ég vissi að
tökurnar myndu standa lengi yfir. Hlutverkið var þannig að það krafðist mikils undirbúnings og viðveru; ég er
einskonar verndarengill Selmu í myndinni og því í mörgum atriðum. Ef við skoðum bara eitt lítið atriði eins og
dansinn í verksmiðjunni, lá að baki því ómæld vinna, þótt það væri aðeins þrjár sekúndur, því það þurfti að
þaulæfa sönginn og dansinn, þannig að hann væri trúverðugur. Þetta er í fyrsta skipti sem ég tók þátt í
spunavinnu á ensku og sú reynsla var mér dýrmæt. Ég dái myndir von Triers og þá veröld sem hann skapar.
Eftir að hafa leikið í jafn mörgum myndum og raun ber vitni er sjaldgæft að fá að upplifa eitthvað nýtt. 

Mér þykir þetta leitt

Þá er von Trier tekinn á beinið af sænskri blaðakonu, sem spyr hvernig standi á því að konur séu ávallt
fórnarlömb í myndum hans. „Mér..." svarar hann og hikar: „Mér þykir þetta leitt." Þetta einlæga svar vekur hlátur
í salnum og von Trier heldur sínu striki: „Ég vil taka fram að þessar persónur eru sterkar konur, bæði í Brimbroti
og þessari mynd, og það er ekkert niðurlægjandi við þeirra tilveru. Vissulega fórna þær sjálfum sér, en ég hef
ekkert um það að segja. Sögurnar þróuðust bara þannig. Þetta er ekki ætlað sem boðskapur, að fólk eigi að
fórna sjálfu sér. Að mínum dómi á það að láta það vera."

Var það skírskotun í myndina Sound of Music að Björk flytti lagið „My Favorite Things". "Ég hef mjög gaman af
Sound of Music," svarar von Trier. „Í henni eru góð tónlist og lagatextar og þótt mér finnist hún ekki sérlega vel
gerð þá er hún fyrir mér hápunktur söngvamynda. Lagavalið var byggt á persónu Selmu [sem leikin er af Björk]
og hún hélt upp á myndina. Mér fannst skemmtileg tilviljun að Björk hafði horft á myndina tuttugu sinnum, eða
eitthvað í þá áttina, ætli þetta hafi ekki verið eina myndin sem sýnd var á Íslandi." 

Deneuve er spurð um deilurnar á tökustað og kýs að byrja á því að tjá sig um myndina. „Ég hef leikið í
fjölmörgum söngleikjum um ævina. Það að horfa á söngleik er fyrir mér eins og að opna töfradyr; það greiðir
leiðina fyrir átakanlegar sögur, vegna þess að þær eru studdar af tónlistinni. Hvað varðar Björk finnst mér ekki
við hæfi í viðurvist svona margra blaðamanna hvaðanæva að úr heiminum, að leggja of mikla áherslu á hvað
gerðist bakvið tjöldin. Ég hef aldrei heyrt um gerð myndar, þar sem allt hefur gengið eins og í sögu. Engin
kvikmynd er tekin án spennu, erfiðleika, vandamála og jafnvel tára. Því meiri sem spennan er, þeim mun erfiðari
eru tökurnar. 

Björk er yndisleg manneskja, en hún er afar sérstök. Eins og Lars sagði áðan þá getur hún ekki leikið, hún
verður að upplifa. Sumar kringumstæður voru mjög erfiðar í tökunum, hún upplifði svo mikinn sársauka að hún
náði ekki að jafna sig fyrir næsta tökudag. Þetta varð til þess að hún hegðaði sér stundum eins og manneskja,
eins og barn sem er búið að fá nóg, sem strýkur úr skólanum, stundum strauk hún, en vegna þessarar
innlifunar var leikurinn mun betri. Eftir á að hyggja voru þetta allt smámunir. Það er afraksturinn sem skiptir
máli. Oftast var yndislegt í tökum á myndinni, ekki að það væri eins og í "Sound of Music", þetta var heldur
ekki eins og í ævintýri, en andinn á tökustaðnum var góður og fólkið samrýnt. Við skulum því ekki láta erfiðleika
Bjarkar vera miðpunkt umræðnanna. Hún er ekki hér með okkur og getur því ekki tjáð sig um málið."

Von Trier segist ekki hafa alist upp við söngleiki. „Það voru engar myndir sýndar heima hjá mér þar til ég var tíu
ára," segir hann. "Fyrstu söngleikirnir sem ég man eftir voru með Gene Kelly og hann hefur verið í uppáhaldi hjá
mér síðan. En foreldrar mínir höfðu engan áhuga á kvikmyndum, hvað þá söngvamyndum, sem þeim fundust
yfirborðskenndar og ótrúverðugar. Ég skil vel það sjónarmið, þótt ég sjálfur hafi gaman af þeim."

Söngleikjahefðin brotin upp

Robby Muller semur dansana í myndinni, auk þess að leika í henni, og segir það ólíkt öllu því sem hann hafi
fengist við áður. „Lars von Trier hefur brotið upp söngleikjahefðina með þessari mynd. Þegar hann kom fyrst að
máli við mig um að taka að mér verkefnið var hún kölluð Taps. Ég sagði við hann: „Lars, ég hafði mikla ánægju
af því að vinna með þér, en ég kann ekki steppdans og ekki Björk heldur." Ég lagði því til að hann hugsaði um
dansatriðin að nýju, þannig að þau yrðu raunsærri og sérviska hreyfinga Bjarkar fengi að njóta sín, sem við
fórum að kalla Björkisma. Enginn í heiminum hreyfir sig eins og hún. 

Von Trier vildi að dansarnir yrðu ekki eins og í söngvamynd frá Hollywood og bað mig um að vinna leið til að
gera þá raunsærri, þannig að í stað þess að æfa dansatriðin frá sjónarhóli Vincents, gerði ég það frá sjónarhóli
Selmu. Hún er hugfangin af söngleikjum og þegar hún gefur sig á vald hugarfluginu, er eins og hún móti
hreyfingar allra í kringum sig í þessum útópíska heimi, þar sem fantasíurnar eiga sér stað. Leikurunum, sem
margir hverjir höfðu aldrei dansað á lífsleiðinni, fannst þetta miklu auðveldari nálgun, því hún kemur frá persónu,
sögu og hjartanu, í stað þess að ég væri að þvinga hreyfingar upp á persónurnar."

En hvað sló Deneuve mest við von Trier. „Hversu gífurlegt vald hann hefur yfir tökunum og hversu öruggur hann
er um sjálfan sig. Hann viðurkennir það jafnvel þegar honum verður á í messunni. Það gaf leikurum mikið frelsi
að notaðar væru myndavélar sem hægt var að halda á því fyrir vikið var hægt að taka upp ógrynni af efni og gera
ýmiskonar tilraunir. Maður gat síðan skoðað frammistöðuna hjá sjálfum sér eftir hverja töku. Þessi hringiða von
Triers, sem maður kastar sér út í, er frábrugðin öllu öðru sem ég hef unnið að. Hann heldur á upptökuvélinni og
getur því hvenær sem er myndað það sem honum dettur í hug. Hann notast varla við neina aðstoðarmenn,
þannig að það er auðvelt að nálgast hann, án þess að trufla heilt fótboltalið af tökumönnum." „Við urðum mjög
nánar," segir Deneuve um samvinnu sína við Björk. „Ég gerði allt sem ég gat til að halda yfir henni verndarhendi
á tökustað, enda var hún í vandasömu hlutverki. Samræðurnar eru þéttskrifaðar, sem er ekki auðvelt í flutningi.
Stundum lítur þá út fyrir að leikarar séu ekki að hlusta á sjálfa sig þegar þeir fara með textann. Við þurftum að
prófa okkur endalaust áfram með hvert atriði og þótt ég hafi ekkert á móti Lars persónulega, þá var hann
kröfuharður og leikararnir vissu ekki alltaf hvað gerðist næst. Tökurnar fóru líka úr böndunum og stóðu í heila
þrjá mánuði. Ofan á allt er Björk sér á parti; hún er mjög feimin, hafði fram að þessu aðeins komið fram í
sjónvarpi og var óvön því að stöðugt væri fylgst með henni, - fyrir henni jaðraði myndin við að vera eins og
krossfesting. Hún þarfnaðist því stundum hughreystingar og fyrir mér er hún umfram allt yndisleg og hrífandi
manneskja."